Eşitmə deprivasiyası nədir? Eşitmə zəifliyinin beyin üçün təhlükələri
Niyə müalicə olunmayan eşitmə zəifliyi beyniniz üçün zərərlidir?
Eşitmə deprivasiyası çox zaman yavaş-yavaş inkişaf edir və insanlar bunun fərqinə varmır. Televizoru daim yüksək səsdə izləmək istəməyiniz və ya nəvələrinizi tam eşidə bilməməyiniz kimi əlamətlər gözə çarpmaya bilər. Hətta diaqnoz qoyulduqdan sonra belə, insanlar adətən eşitmə cihazları almaq üçün orta hesabla 5-10 il gözləyirlər.
Ancaq bu gecikmə beyin üçün ciddi ziyan vura bilər. Müalicə olunmayan eşitmə zəifliyi nəticəsində eşitmə deprivasiyası (yəni eşitmədən məhrum qalma) yarana bilər. Bu zaman beynin səsə cavabdeh olan hissələri kifayət qədər səs siqnalı almadığı üçün zəifləyir və ya hətta atrofiya edə bilər. Bəli, düz oxudunuz: əgər qulaq aparatı ilə eşitməyə kömək olunmazsa, beyində müəyyən sahələr funksiyasını itirə bilər.
Eşitmə deprivasiyası nədir?
Eşitmə deprivasiyası — eşitmə zəifliyi müalicə olunmadıqda və beyin kifayət qədər səs qəbul etmədikdə yaranır. Vaxt keçdikcə beyin səsi tanımaq və emal etmək qabiliyyətini itirə bilər. Eşitmə cihazları istifadə olunmazsa, eşitmə üçün cavabdeh beyin hissələri başqa funksiyalara yönələ və nəticədə zəifləyə bilər. Bu hal yalnız ağır eşitmə zəifliyi olanlarda deyil, yüngül və ya orta dərəcəli zəiflik yaşayan insanlarda da baş verir.
Audioloq Cenili Pulido bunu belə izah edir: “Eşitmə deprivasiyası, beynin eşitmə stimulyasiyasının azalması nəticəsində məlumatı emal etməkdə çətinlik çəkməsidir”.
Müalicə olunmayan eşitmə zəifliyi beyinə necə təsir edir?
Unutmayın ki, eşitmək təkcə qulaqların işi deyil, beynin də aktiv prosesidir. Qulaqlar yalnız səsi elektrik siqnalına çevirir, amma bu siqnalları səs kimi qəbul edən məhz beyindir. Əgər beyin az səs alarsa, fəaliyyətində dəyişikliklər baş verir.
Araşdırmalara görə, hətta yüngül eşitmə zəifliyi belə beynin eşitməyə cavabdeh hissələrinin görmə kimi başqa sahələrə yönəlməsinə səbəb ola bilər. Bu dəyişikliklər, hətta qulaq aparatı taxıldıqdan sonra da səsi tam tanımağı çətinləşdirə bilər.
“İstifadə et ya da eşitmən itəcək” prinsipi
Audioloqların tez-tez dediyi bir söz var: “İstifadə et, yoxsa eşitmən itəcək .” Əgər eşitmə zəifliyi uzun müddət müalicə olunmazsa, beyin artıq səsi düzgün emal edə bilmir. Belə insanlar danışığı eşitsələr də, sözlərin mənasını anlamaya bilərlər. Bəziləri bunu yaddaş zəifliyi kimi qəbul etsə də, əslində səbəb sadəcə eşitmə zəifliyidir.
Eşitmə deprivasiyasının səbəbləri
Ən geniş yayılmış səbəblərdən biri – eşitmə cihazlarından istifadə etməməkdir. Qulaq aparatını almaq, lakin onu futlyolda saxlamaq əslində beynin eşitmə sistemini zəiflədir. Eşitmə testi ilə eşitmə zəifliyi aşkarlandıqdan sonra cihazdan istifadə edilməzsə, qulaqla beyin arasındakı əlaqə zəifləyir.
Bəzən insanlar yalnız bir qulaqda eşitmə cihazı taxır, bu isə digər qulağın daha da zəifləməsinə səbəb olur. Hər iki qulaqda zəiflik varsa, iki qulaq aparatı istifadə edilməlidir. Tək qulaqla eşitmək beyində balanssız fəaliyyət yaradır.
Niyə iki qulaq aparatı daha yaxşıdır?
Eşitmə deprivasiyası zamanı bəziləri yalnız bir cihaz taxmağı daha rahat və ya ucuz hesab edir. Amma bu yanaşma düzgün deyil. Eşitmə zəifliyi hər iki qulaqda varsa, yalnız bir qulaq aparatı istifadə etmək digər qulağın funksiyasının azalmasına səbəb ola bilər. Yəni bir tərəf işləyir, digər tərəf isə daha da geriləyir.
Əgər qulaq aparatı düzgün seçilməyibsə və ya proqramlaşdırılmayıbsa, bu da eşitmə deprivasiyasına yol aça bilər. Bu səbəbdən eşitmə cihazları yalnız mütəxəssis – audioloq və ya eşitmə cihazı üzrə ixtisaslaşmış şəxs tərəfindən təyin edilməlidir.
Eşitmə cihazlarına uyğunlaşmaq üçün səbirlə yanaşın
Qulaq aparatı istifadə etməyə başladığınız zaman ilk günlərdə səs-küy, hətta öz səsiniz belə qəribə gələ bilər. Bu normaldır. Beyin zamanla yeni səslərə uyğunlaşır və eşitmə təcrübəniz yaxşılaşır. Sadəcə səbirli olun və cihazdan hər gün, fasiləsiz istifadə etməyə çalışın – evdə tək olsanız belə.
Eşitmə deprivasiyasının qarşısını necə almaq olar?
Eşitmə deprivasiyasının qarşısını almaq üçün ən yaxşısı – eşitmə zəifliyi yaranmadan əvvəl eşitmə testi etdirmək və erkən müdaxilə etməkdir. Mütəxəssislər tövsiyə edir ki, 50 yaşına qədər hər 10 ildən bir, 50 yaşdan sonra isə hər 3 ildən bir eşitmə testi verilməlidir.
Audioloq Pulido qeyd edir ki, hətta yüngül eşitmə zəifliyi belə beyinin məlumat emalına təsir edir və koqnitiv zəifliklə əlaqələndirilir. Orta və ağır eşitmə zəifliyi isə demensiya ilə bağlı ola bilər.
Zamanında tədbir görmək vacibdir!
Eşitmə zəifliyi hər kəsin həyat keyfiyyətinə təsir edə bilər. Əgər sizdə və ya yaxınlarınızda belə bir problem varsa, eşitmə deprivasiyasının qarşısını almaq üçün vaxtında addım atmaq çox önəmlidir.
Avis Eşitmə Mərkəzi olaraq biz, hər yaşda insana uyğun eşitmə testi, qulaq aparatı seçimi və fərdi eşitmə cihazları ilə bağlı dəqiq və diqqətli yanaşma təqdim edirik.
Zəif eşitdiyinizi hiss edirsinizsə, mütləq bizə müraciət edin ki, peşəkar audioloq və mütəxəssislərimiz sizə vaxtında yardımçı ola bilsinlər.
Gecikməyin – eşitmək həyatdır!
Doktor Aygün Əliyeva